Jak stworzyć przyszłość, która będzie bardziej Star Trekiem niż Terminatorem?

Andrew Leigh i Joshua Gans

MIT Press, 2019

Dzisiejszy świat jest bardziej zaawansowany technologicznie niż kiedykolwiek, ale nadal pozostaje bardzo nierówny. Wielu pracowników traci pracę na rzecz automatyzacji, a start-upy borykają się z trudnościami, podczas gdy odnoszące sukcesy duże firmy cieszą się rekordowo wysokimi zyskami. Joshua Gans, przewodniczący programu innowacji i przedsiębiorczości w Rotman School na Uniwersytecie w Toronto, współpracuje z politykiem i byłym profesorem ekonomii Andrew Leigh, aby zbadać, w jaki sposób innowacje kształtują nierówności – i jak stworzyć lepszą przyszłość. Czerpiąc z ekonomii, przedsiębiorczości i technologii, ich argumentacja sprowadza się do jednego pomysłu: nie potrzebujesz nierówności, aby wprowadzać innowacje.

Streszczenie tłumaczone z angielskiego maszynowo (przepraszamy za niedoskonałości) jako materiał na nasze przemówienia inspiracyjne

Wnioski

• Wraz z postępem technologicznym nierówności rosną do rekordowych poziomów.
• Złagodzenie dodatkowych szkód związanych z innowacjami poprzez uznanie „twórczej destrukcji i nierozwiązywalnej niepewności”.
• Optymiści technologiczni oczekują odrodzenia przyszłych innowacji; pesymiści technologiczni widzą mroczną erę.
• Optymiści twierdzą, że przyszłe miejsca pracy będą nowe, ale dostępne; pesymiści martwią się, że pracownicy staną się przestarzali.
• Innowatorzy nie potrzebują nierówności, by ich motywować.
• Innowacje pogłębiają nierówności, gdy korzyści pozostają w rękach liderów dużych firm i zamożnych interesariuszy.
• Istnieje wiele sposobów zachęcania do innowacji bez utrwalania nierówności.

Podsumowanie

• Wraz z postępem technologicznym nierówności osiągają rekordowe poziomy.
• W Stanach Zjednoczonych 300 000 najbogatszych Amerykanów posiada tyle samo majątku, co 270 milionów najbiedniejszych Amerykanów. Przeciętny pracownik dużej firmy musiałby pracować 312 lat, aby zarobić tyle, ile prezes firmy zarabia w ciągu jednego roku. Podczas gdy najmniej zarabiające gospodarstwa domowe w USA odnotowywały wzrost o 0,6% każdego roku w latach 1980-2014, górny 1% cieszył się wzrostem o 3%, a rosnąca pula miliarderów zbierała jeszcze więcej.

• „Nawet jeśli podnoszą średni dobrobyt, większość wynalazków pogarsza sytuację niektórych ludzi”.
• Dla osób z sektora technologicznego i medycznego świat może przypominać Star Trek, w którym technologia pomaga znacznej części ludzkości. Osoby nieposiadające umiejętności, aktywów lub zatrudnienia mogą doświadczyć czegoś bardziej zbliżonego do dystopijnego Terminatora, w którym sztuczna inteligencja decyduje, że nie potrzebuje już ludzi. Maszyny grożą wyparciem ludzkich pracowników wraz z rozwojem innowacji, takich jak Amazon Prime, w pełni zautomatyzowane fabryki i Pepper, robot przyjmujący zamówienia w restauracjach Pizza Hut w Japonii i Singapurze. Niezależnie od powszechnych postaw w biznesie i rządzie, kilka zmian w polityce może pobudzić innowacje bez poświęcania równości.

• Złagodzenie skutków ubocznych innowacji poprzez uznanie „twórczej destrukcji i nierozwiązywalnej niepewności”.
• W Kapitalizmie, socjalizmie i demokracji ekonomista Joseph Schumpeter pisał o tym, jak tworzenie nowych wynalazków napędza postęp, ale niszczy firmy, miejsca pracy i branże. W tej twórczej destrukcji cena innowacji obejmuje bogactwo, które zwykle trafia do innowatorów za wynalezienie czegoś. Ci, którzy mają do czynienia z negatywnymi konsekwencjami innowacji, ponoszą koszty destrukcji. Często są to członkowie słabszych grup społecznych, a nie innowatorzy. Po tym, jak innowatorzy otrzymają odpowiednią rekompensatę za swoje wysiłki, polityka powinna przydzielić pozostałą część ceny stworzenia tym, którzy ucierpieli z powodu innowacji.

• „Nie postawiłbyś swojego domu na to, kto wygra Super Bowl, więc po co stawiać wszystko na jedną konkretną technologiczną wizję przyszłości?”
• Decydenci powinni uznać nierozwiązywalną niepewność związaną z innowacjami i stworzyć ubezpieczenie chroniące ludzi przed nieprzewidzianymi konsekwencjami. W przypadku innowacji często bada się możliwości zastosowania nowego narzędzia, takiego jak edycja genów CRISPR lub sztuczna inteligencja. Następnie wykorzystuje się opcję, która wydaje się najlepsza. Ekonomista Frank Knight nakreślił granicę między ryzykiem – gdy rozumiesz szanse, a niepewnością – gdy ich nie rozumiesz. Czasami najlepsze wykorzystanie technologii nie jest od razu jasne – na przykład laser napędzał później rozwój płyt CD, DVD i światłowodów do Internetu, ale Bell Labs początkowo nie opatentowało lasera, ponieważ nie rozumieli, jak zastosować go w telekomunikacji. W ten sam sposób, w jaki kupuje się ubezpieczenie samochodu, domu lub życia, rząd powinien oferować zabezpieczenia łagodzące niepewność, takie jak ubezpieczenie zdrowotne, wydatki wojskowe i edukacja ogólna.

• Optymiści technologiczni oczekują odrodzenia przyszłych innowacji; pesymiści technologiczni widzą mroczną erę.
• Liderzy technologiczni określili kiedyś nowego iPhone’a firmy Apple jako nic więcej niż kiepskie urządzenie do wysyłania wiadomości e-mail, podczas gdy inni uważali powstający Segway za równie ważny jak laptopy. Pesymiści technologiczni wątpią, by jakakolwiek nowa innowacja znacząco zmieniła społeczeństwo, podczas gdy optymiści technologiczni spodziewają się wielu nowych przełomów. Optymiści technologiczni zauważają, jak łatwo skaluje się oprogramowanie i jak rośnie moc obliczeniowa i liczba użytkowników Internetu na świecie. Na przykład algorytmy rozpoznawania twarzy często rozpoznają twarze dokładniej niż ludzie. Komputery mogą przechytrzyć ludzkich mistrzów gier – program sztucznej inteligencji Google AlphaGo pokonał ekspertów w chińskiej grze Go, a komputer IBM Watson pokonał najlepszych zawodników w teleturnieju Jeopardy!

• „Weźmy dowolny stały zasób, a można z niego wydobyć tylko tyle, ile się da”.
• Pesymiści technologiczni widzą wyciszoną przyszłość, argumentując, że większość znaczących osiągnięć już miała miejsce, a kolejne innowacje przyniosą coraz mniejsze korzyści. Ich zdaniem postęp będzie trudniejszy i będzie kosztował więcej. Historyk Robert Gordon zaobserwował, jak przełomowe rozwiązania, takie jak energia parowa, woda z kranu i elektryczność, przyspieszyły produktywność w latach 1870-1973. Jednak, jak twierdzą, od tego czasu produktywność w większości przypadków utknęła w martwym punkcie.

• Optymiści technologiczni uważają, że cena tworzenia przyszłych innowacji będzie niższa, ponieważ tak wiele pozostaje do odkrycia. Pesymiści technologiczni widzą, że cena tworzenia rośnie wraz z upływem czasu, ponieważ innowacje stają się coraz droższe. Ponieważ nikt nie może przewidzieć dokładnych kosztów przyszłej ceny tworzenia, ludzie powinni skupić się na obniżeniu obecnych kosztów przedsiębiorczości.

• Optymiści zatrudnienia twierdzą, że przyszłe miejsca pracy będą nowe, ale dostępne; pesymiści zatrudnienia martwią się, że pracownicy staną się przestarzali.
• Zaniepokojeni tym, że nowe maszyny dziewiarskie zastąpią ich pracę w przemyśle tekstylnym, tysiące luddystów podpalało fabryki i niszczyło maszyny w XIX-wiecznej północnej Anglii. Ich obawy okazały się bezpodstawne, a brytyjska gospodarka dodała ponad 300 000 miejsc pracy.

• Optymiści twierdzą, że nowe innowacje będą napędzać ewolucję ludzkiej pracy. Przykładowo, arkusz kalkulacyjny otworzył przed niedoszłymi księgowymi możliwości zostania księgowymi, audytorami i analitykami finansowymi.

• „Zmiany nadchodzą, ale może to potrwać dłużej, niż sugeruje szum informacyjny lub strach”.
• Pesymiści obawiają się, że pojawienie się maszyn może spowodować likwidację miejsc pracy. Koncepcja osobliwości rodem z science-fiction wyobraża przyszłość, w której komputery ewoluują poza ludzkie zrozumienie i kontrolę. Jednak roboty i komputery już teraz wypierają miliony pracowników. Płace mogą spaść w niektórych branżach, ponieważ maszyny staną się tańsze, a pracownicy mogą stracić źródło utrzymania.

• David Autor, badacz z MIT, podzielił ewolucję miejsc pracy na trzy grupy:

• Rutynowe – Automatyzacja zagraża rutynowym pracom, takim jak przyjmowanie zamówień, produkcja i wprowadzanie danych. Liczba rutynowych miejsc pracy w Stanach Zjednoczonych zmniejszyła się najbardziej w latach 80-tych, 90-tych i 2000-tych, podczas gdy w krajach europejskich odnotowano spadek w latach 1993-2010.
• Abstrakcyjne – Abstrakcyjne zawody, takie jak praktykowanie prawa, sprawowanie urzędu publicznego i badanie zwierząt domowych, są bezpieczniejsze, ponieważ wymagają natychmiastowego podejmowania decyzji, wyobraźni i współpracy.
• Manualne – Komputery mają trudności z wykonywaniem prac manualnych, takich jak sprzątanie, fryzjerstwo i gotowanie. Na Uniwersytecie Kalifornijskim w Berkeley prototyp robota przeznaczony do składania prania złożył ręcznik w powolne 90 sekund.
• Roboty przemysłowe zyskały na znaczeniu. Na każdego zainstalowanego „automatycznego, programowalnego i wielofunkcyjnego” robota, sześciu pracowników traci pracę. Dawniej średnio opłacani pracownicy konkurują teraz z osobami wykonującymi niskopłatne zawody, takie jak ochroniarze i wyprowadzacze psów, których płace nie wzrosły zbytnio od czasu „The Brady Bunch”. Wzrośnie natomiast popyt na wysoko opłacanych, wysoko wykwalifikowanych pracowników, takich jak chirurdzy.

• Kiedy badacze z Oksfordu przewidywali, że automatyzacja może objąć prawie połowę miejsc pracy, ich metodologia nie uwzględniała niuansów w zadaniach wymaganych w jednej kategorii pracy oraz kosztów pracowników ludzkich w porównaniu z maszynami. Łatwiej jest wymienić branże, które upadną, niż miejsca pracy, które się pojawią. To, co czeka nas w przyszłości, jest niepewne; społeczeństwo powinno ustanowić polisy ubezpieczeniowe, aby chronić pracowników przed negatywnymi konsekwencjami społecznymi.

• Innowatorzy nie potrzebują nierówności, by ich motywować.
• Rodzina twórcy Facebooka, Marka Zuckerberga, zarobiła na swoim portalu społecznościowym ponad 50 miliardów dolarów. Czy aby zmotywować ich do innowacji, musieli aż tyle zarobić? Odpowiedź może być przecząca, biorąc pod uwagę, że Zuckerberg i jego małżonka, Priscilla Chan, obiecali przekazać 99% swoich udziałów w Facebooku na cele charytatywne w 2015 roku, rezerwując pół miliarda dolarów.

• „Jeśli chcemy zachęcać do innowacji, nie ma sensu pozwalać na nierówności”.
• Ci, którzy twierdzą, że nierówności są niezbędną częścią ceny tworzenia innowacji, mają dwa główne punkty:

• Nierówności są potrzebne do nagradzania przedsiębiorczości.
• Nierówności zachęcają ludzi posiadających aktywa kapitałowe do przekierowania ich na innowacje.
• Biorąc jednak pod uwagę, że najlepsi studenci nauk ścisłych i inżynierii MIT stawiają badania nad finansami, wydaje się, że założenie firmy lub wprowadzanie innowacji nie dotyczy wyłącznie bogactwa. Stworzenie start-upu jednorożca jest rzadkością, więc potencjalni przedsiębiorcy bardziej martwią się o koszty początkowe niż o niższą stawkę podatkową w przyszłości. Do pewnego stopnia władza rynkowa dzięki ochronie, takiej jak patenty, motywuje przedsiębiorców, ale może prowadzić do nadużyć, jeśli ktoś podniesie ceny produktu, którego ludzie potrzebują. Rozważmy przykład Martina Shkreli, który zawyżył cenę Daraprimu, leku na HIV/AIDS, z 13,50 USD do 750 USD za tabletkę.

• Potrzeba bogatych inwestorów staje się nieistotna przy równomiernie rozłożonym bogactwie, w ramach którego gospodarstwa domowe mogą łączyć zasoby w celu wspierania nowych innowacji. Dostawcy pożyczek na rozpoczęcie działalności już teraz nieproporcjonalnie pobierają wyższe odsetki od kobiet, Afroamerykanów, Latynosów i Azjatów, jeśli w ogóle je zatwierdzają.

• Innowacje pogłębiają nierówności, gdy korzyści pozostają w rękach liderów dużych firm i zamożnych interesariuszy.
• W 2014 r. mieszkańcy San Francisco rzucali kamieniami w prywatne autobusy programistów dojeżdżających do pracy w Dolinie Krzemowej, wściekli z powodu gwałtownie rosnących czynszów i wysiedlonych członków społeczności. Rozwój technologii nie tylko prowadzi do utraty miejsc pracy i nierówności płac, ale także sprawia, że mieszkania stają się droższe. Astrid Marinoni z Uniwersytetu w Toronto odkryła, że miejsca w Kalifornii z większą liczbą start-upów miały większe nierówności, zwłaszcza biorąc pod uwagę dojazdy do pracy.

• „Od poduszek powietrznych po szczepionki, innowacje mają potencjał tworzenia miejsc pracy, poszerzania możliwości wyboru i poprawy jakości życia dla wszystkich”.
• Rozpoczęcie działalności gospodarczej staje się coraz droższe, co przyczynia się do wzrostu nierówności majątkowych. W tym samym czasie „pionierskie firmy” cieszą się przyspieszoną produktywnością w porównaniu z „firmami opóźnionymi”, zwłaszcza w trudnych do przebicia dziedzinach, w których zwycięzca bierze wszystko. Dwie na trzy branże w Stanach Zjednoczonych zwiększyły swoją koncentrację od lat 90-tych, a zyski największych firm eksplodowały. Górna dziesiątka odnotowuje 100% zwrot z kapitału rocznie. Sukces giełdowy zazwyczaj nie przekłada się na konsumentów, ponieważ najbogatsze 20% posiada 89% udziałów. Od 1970 r. pracownicy otrzymują od 4% do 6% mniej swojej części dochodu firmy. Podczas gdy nowe technologie, takie jak biotechnologia, crowdsourcing i big data, poprawiają jakość życia ludzi, ich korzyści pomagają już zamożnym, a nie biednym, co pogłębia nierówności.

• Istnieje wiele sposobów zachęcania do innowacji bez utrwalania nierówności.
• Promowanie zdrowszych innowacji poprzez 10 praktyk:

• Zachęcanie do konkurencji między agencjami przyznającymi granty w celu stymulowania obiecujących badań. W ciągu jednego siedmioletniego okresu każdy nowy lek, który przeszedł standardy amerykańskiej Agencji Żywności i Leków, otrzymał wsparcie od National Institutes of Health.
• Oferowanie grantów, które zachęcają do podejmowania ryzyka w zakresie innowacji.
• Zrewidować przepisy dotyczące własności intelektualnej, tak aby patenty i prawa autorskie umożliwiały ludziom wprowadzanie innowacji w krótkim okresie i pozwalały innym korzystać z ich pomysłów.
• Zapewnienie inkluzywnych szkoleń w zakresie innowacji, aby wzmocnić pozycję „zagubionych [Marii] Curie” i Rembrandtów ze społeczności o niedostatecznym dostępie do usług. W Stanach Zjednoczonych osoby urodzone w najbogatszym 1% populacji mają większe szanse na zostanie wynalazcami – dziewięciokrotnie – niż osoby z dolnych 50% populacji.
• Zachęcanie do innowacji poprzez wysiłki takie jak „wcześniejsze zobowiązanie rynkowe” do zakupu nowej szczepionki ratującej życie, jeśli firmy utrzymają przystępną cenę.
• Przedkładanie dotacji nad ulgi podatkowe.
• Umożliwienie przenoszenia danych i tożsamości oraz „piaskownic regulacyjnych”, które pozwolą nowym innowacjom tymczasowo funkcjonować w kontrolowanym środowisku.
• Połączyć naukowców z przedsiębiorcami w celu stworzenia potężnych sieci innowacji, takich jak Creative Destruction Lab w Toronto.
• Umożliwienie naukowcom w rządzie i na uniwersytetach tworzenia dochodowych przedsiębiorstw, które przynoszą większe innowacje.
• Aktualizować krajowe statystyki dotyczące bezrobocia, inflacji i wzrostu gospodarczego.

O autorach

• Joshua Gans jest profesorem i przewodniczącym programu innowacji i przedsiębiorczości w Rotman School na Uniwersytecie w Toronto. Andrew Leigh jest australijskim politykiem i byłym profesorem ekonomii.